De waarheid voorbij…

2 maart 2020
Mark van Twist
Mark van Twist
Bekijk profiel

Tijdens de Ernst Hijmanslezing op 20 januari jl. is het jaarthema 2020 van de Orde ingeleid: ‘adviseren in een post-truth tijdperk’. Dat kreeg vorm via een inspirerende lezing door voormalig denker des vaderlands, organisatieadviseur en filosoof René ten Bos over hoe je tegen de waarheid (en tegen de leugen) aan kunt kijken.

Hij belichtte om te beginnen de correspondentietheorie van de waarheid, waarin uitspraken worden verondersteld waar te zijn omdat woorden als naamplaatjes aan de dingen hangen. Lastig houdbaar zo blijkt, onder meer omdat niet alle woorden die we in ons vak gebruiken terug te voeren zijn op direct aanwijsbare dingen (denk aan de professionaliteit van de adviseur of de kwaliteit van een advies).

En hij liet zien dat ook de alternatieve coherentie-theorie van de waarheid, waarin waar is wat je zegt als het past in een heel stelsel van andere uitspraken die we voor waar houden, uitlokt tot kritiek. Namelijk het verwijt van relativisme: ‘als je dat echt vindt, kan alles wel waar of niet waar zijn…’.

Zelf zoekt René ten Bos houvast in de existentiële theorie van de waarheid, waarin datgene voor waar gehouden wordt wat diepgaand verbonden is met een indringende persoonlijke ervaring die alles wat daarvoor voor juist gehouden werd omverwerpt. Denk aan een bijna-dood ervaring of een overrompelende verliefdheid.

Ik weet niet of dit nu ook meteen mijn waarheid is, maar zijn betoog lokt wel uit tot nadere overdenking en maakt nog maar eens duidelijk dat de vraag ‘wat is waarheid?’ in filosofische zin als aporie moet worden beschouwd: een vraag waar je niet vanzelf uitkomt, die je jezelf altijd weer opnieuw kunt blijven stellen en die je jezelf misschien ook wel moet blijven stellen.

Die vraag is minder theoretisch dan mogelijk lijkt, omdat waarheidsvinding altijd al een rode draad in het adviesvak is geweest: als basis voor het uitvoeren van analyses en voor het formuleren van aanbevelingen. Onvermijdelijk dringt zich de vraag op hoe ‘de waarheid’ nog een plek kan krijgen in een tijdperk waarin wel eens wordt beweerd dat we aan de waarheid nu zo ongeveer wel voorbij zijn (het zijn allemaal ‘frames’ en ‘fake news’) en ‘alternatieve feiten’ de discussies lijken te domineren.

Alleen daarom al is het mooi dat het gesprek over ‘adviseren in een post-truth tijdperk’ nog een vervolg krijgt op de Lentedag van de Orde, via een inspirerende ontmoeting met collega’s, onder het motto: “post truth, voel de Lente”. Deze bijeenkomst vertrekt vanuit de provocerende gedachte dat voelen in ons vak belangrijker is dan weten.

Ieder lid is van harte uitgenodigd om in dat kader via een sprankelende presentatie bij te dragen aan deze professionaliseringsbijeenkomst! Klik hier voor meer informatie