Verkiezingshitte in een koude winter

16 februari 2016
Jan Willem Kradolfer
Jan Willem Kradolfer
Bekijk profiel

In Nederland is het toch bijzonder gesteld met dit volkje. Soms lijkt het of we ‘de politiek’ maar helemaal niks vinden en een grote afstand ervaren tussen een bestuurder of politicus en ‘de burger’. Daar zit iets merkwaardigs aan. Dé burger bestaat niet, het gaat gewoon om mensen als u en ik, inwoners van dit land. Een politicus is er ook zo een. Maar dan een die toevallig via het passief kiesrecht, het recht om gekozen te mogen worden, een ‘tour of duty’ draait als mede-burger. Iemand die verantwoordelijkheid neemt, namens ons allen, om te wikken en te wegen en besluiten te nemen of zaken die ons allen raken. Dat is een prachtige hondebaan, ik heb het zelf mogen ervaren. En als dat de collega-burgers niet of onvoldoende bevalt, dan is de democratie een mooi afrekenmechanisme…

De politicoloog in mij ziet de parallel met onze Orde. Ons bestuur is van de leden, voor de leden en met de leden. Want ook ik ben ‘gewoon lid’, die een tijdje de rol van bestuurder/voorzitter oppakt. En dat is hartstikke leuk. Graag maak ik ieder dan ook attent op een bestuursvacature, waarover elders meer is te lezen. Zo’n ‘tour of duty’ is een verrijkende ervaring, in meerdere opzichten…

Er is nog een bestuurdersbaantje vrij: president van de VS. En als ik dan zie hoe de animo daar voor is, én hoe wij in NL daar ook mee bezig zijn: ongekend. Het is nogal apart hoeveel aandacht wij in NL hebben voor de primary’s in een godverlaten winterkoude staat als Iowa, of New Hampshire. The greatest democracy on earth, zo willen de Amerikanen het graag geloven. Toch, de politicoloog in mij kijkt daar ook wat anders naar, en als ik dan met de bril van de organisatie-adviseur kijk vraag ik mij wel eens af of de kosten van de democratie (en democratie mág geld kosten, absoluut!) niet te hoog zijn in hun systeem. Zij hebben het systeem van ‘party of action’, wij dat van ‘party of representation’. Hun verkiezing is ‘winner takes all’, en krijgt de volledige executive macht, en brengt een twee-partijen stelsel voort. Ook de gehele ambtelijke support verandert op slag; politieke benoemingen zijn onderdeel van het systeem. Ons systeem is representatief, en vraagt dus altijd coalitievorming, en brengt via de kiesdrempel altijd een multipartij systeem voort, waarin nieuwe partijen makkelijk kunnen opkomen. Voor de burger valt er dan veel uit te kiezen.

Ons systeem is vanuit de kostenkant bezien zo gek nog niet: je moet er niet aan denken dat als je als raadslid in Amsterdam gekozen wilt worden dat je dan 3 miljoen euro of meer in je eigen verkiezingskas moet stoppen (en dat x 45 zetels, en nog meer kandidaten). Voor een presidentskandidaat in de VS loopt het op tot een miljard. Alleen om gekozen te kunnen worden! Bizar, vanuit ons gezichtspunt. Daar peins ik wel eens over, als organisatie-adviseur. Natuurlijk, efficiency is niet het doel bij verkiezingen, het mag wat kosten. Maar kan het niet anders? Hoe krijg je een fantastisch democratisch verkiezingsspel op de wagen, tegen maatschappelijk meer aanvaardbare kosten? Daar zouden we als NL adviseurs onze Amerikaanse vrienden eens iets over mee moeten kunnen geven…..